Salem

Krijg je kromme tenen als je het woord soberheid hoort? Denk je dan aan geiten- wollen sokken en linzensoep? Niemand zal het je kwalijk nemen, maar ik zal proberen te laten zien dat soberheid, in de zin van eenvoudig leven, eigenlijk veel interessanter is.
Henry Thoreau, een van de belangrijke schrijvers over dit onderwerp, heeft gezegd dat ‘mensen rijk zijn in verhouding tot de dingen waar ze zich verre van houden’. Dit is een veelomvattende uitleg van wat het betekent om sober te leven. Gedeeltelijk gaat het om de keuzes die we maken. Als we naar ons leven kijken, weten we dan hoe het komt dat we leven zoals we leven? Welke keuzes hebben we In het verleden gemaakt die ons leven nu beïnvloeden? Toen we een nieuw huis of een nieuwe auto wilden hebben, waren we ons er toen van bewust dat een bijkomstigheid hiervan zou zijn dat we langer zouden moeten werken om het te kunnen betalen en dat we onze familie en vrienden minder vaak zouden kunnen zien? Al te vaak worden we meegenomen in de maalstroom van het leven en betalen we voor de gevolgen van keuzes, waarvan we nauwelijks wisten dat we ze maakten.

Eenvoud betekent: uit de maalstroom stappen en onszelf de ruimte geven om te kiezen hoe we ons leven willen leven. Er wordt om ons heen vaak gezegd dat het geluk kan worden gevonden in leuke kleren en mooie sieraden; in een baan die respect afdwingt; in hangen voor de tv om even bij te komen; in het hebben van een volle agenda.
Eenvoud vraagt ons om te gaan zitten en te luisteren naar die andere stemmen in ons binnenste, waarvoor we zelden de tijd nemen. Het helpt ons om het geluk dat nog komt te ontdekken, niet door het hebben van een overvloed aan geld en spullen, maar door het hebben van ruimte voor intimiteit in onze vriendschappen, ruimte voor onszelf en vooral ruimte voor God.

Te vaak verdoen we onze tijd met denken over de toekomst: op de automatische piloot rijden we naar afspraken of rennen naar de auto of de trein, ondertussen bellend met familie of plannend wat we die dag gaan doen, terwijl we nauwelijks oog hebben voor de mensen en dingen waar we langs rijden. Als we een vriendin aan de telefoon hebben, denken we na over wat we bij de lunch zullen eten en horen niet echt wat ze wil zeggen. We schuiven een plastic bak in de magnetron en missen zo het plezier van het eten van een goede, eenvoudige maaltijd.

Een sober leven geeft ons voldoening en besef van wat we doen en waarom we het doen. We kunnen zowel in het heden als in de toekomst leven, terwijl we de ruimte hebben om ieder moment van ons leven te proeven. Bovenal betekent een eenvoudig leven afstand doen van alle rommel, zodat we de stem van God duidelijker kunnen horen en vaker klaar staan om Hem te dienen. Als we dat doen, zullen we ontdekken wat het eigenlijk betekent om rijk te zijn, want soberheid heeft niet te maken met gierigheid en armoede, maar met werkelijke overvloed (Joh. 10:10).

Veel mensen erkennen dat er iets verkeerd is aan de manier waarop we ons leven leven. We leven in een bijzondere tijd met snel ontwikkelende communicatie en technische vooruitgang, de medische wetenschap die wonderen verricht en de grootste keuzemogelijkheden voor de consument. Tegelijk is er extreme ongelijkheid in de wereld. In dit licht moeten we onszelf de vraag stellen die Micha stelde (zie Micha 6:8): wat wil de Heer van mij? Wat betekent het in de huidige wereld om ‘niets anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van je God?’

Een christelijke benadering van soberheid biedt een zinvol antwoord. Onze huidige cultuur is gericht op de consument. Zij is egoïstisch en individualistisch, hecht waarde aan bezittingen en geeft prestige aan diegenen die zichzelf wentelen in luxe en overvloed. We hebben een kortetermijn- en wegwerpcultuur gecreëerd. In deze context krijgt soberheid betekenis. Het draait om onze tijd. Tijd is een schepping van God en zijn geschenk aan ons. Hij heeft het aan ons gegeven om ervan te genieten en het te gebruiken in dienst van Hem. We hebben er allemaal evenveel van en hoe we die tijd beheren is onze eigen verantwoordelijkheid. Sober leven zorgt ervoor dat tijd de meest belonende en mooie bezitting is die we hebben, omdat het ons helpt om een plek van eenheid met en bewustzijn van onszelf en God te bereiken.

Toch is ‘ik heb geen tijd’ een van de meest gehoorde klachten in onze samenleving. Het gevolg daarvan is dat veel mensen last hebben van steeds vaker voorkomende zaken als stress, slaapproblemen en problemen in de relationele sfeer. Deze situatie wordt er de laatste jaren niet beter op. Zoals Tom Sine zegt: ‘Dit betekent dat we minder tijd hebben voor familie en vrienden, minder tijd om te bidden en de Bijbel te lezen en minder tijd om iets te doen aan de groeiende nood onder de armen in onze samenleving.’

Een van de grootste paradoxen van tijd is dat tijd vaak omgekeerd evenredig lijkt te zijn aan de hoeveelheid geld die we hebben. Er zijn er die hun tijd besteden aan het sparen van geld en er zijn er die hun geld besteden aan het besparen van tijd. ‘Het nieuwe materialisme heeft te maken met onze houding ten opzichte van tijd.’ Tijd is inmiddels een statussymbool geworden; we meten onze eigenwaarde af aan hoe druk we het hebben en geloven dat we onvervangbaar zijn in alles wat er om ons heen gebeurt.

Ons gebruik van tijd weerspiegelt de waarden in ons leven en ‘nu’ is het de juiste tijd om ons af te vragen of we werkelijk volgens Gods waarden leven. Als dat niet zo is, wat moeten we dan veranderen? Velen van ons moeten veranderen, zodat we de tijd hebben om gewoonweg te zijn: met onszelf te zijn en met God te zijn. In dit opzicht is tijd ooit beschreven als ‘het openen van ruimte in ons leven voor een groter besef van God’. Voor veel mensen is het zinvol om dit te proberen te bereiken door het oefenen in stilte, afzondering en overdenking.

We kunnen een tip van de sluier oplichten door te kijken naar de drie suggesties van Gerald May over hoe we ruimte kunnen creëren:

• Allereerst stelt hij voor om te kijken naar ruimte die er gewoon al is in ons leven. Misschien zijn er momenten die we automatisch vullen met het aanzetten van de tv of het inschenken van een drankje, maar die we ‘doelbewust’ kunnen maken: momenten om even te stoppen en stil te staan.
• Vervolgens zouden we moeten proberen om regelmatig momenten op de dag te creëren om ons ‘eenvoudig en alleen te wijden aan er gewoon zijn Hoe kort of lang ze ook zijn, ze bieden de mogelijkheid om even de tijd te nemen en bij zinnen te komen met Jezus als middelpunt.
• Ten slotte adviseert May om langere momenten in te bouwen in ons leven om ons werkelijk terug te trekken. We kunnen daadwerkelijk weggaan om in retraite te gaan, of gewoon een dag van stilte inlassen.

Ons doel is om ons gebruik van tijd onder controle te krijgen, zodat het in dienst kan staan van het koninkrijk in plaats van de wereld; om ieder moment doelbewust te leven. De beschrijving die Henri Nouwen hiervan geeft is heel mooi. Hij beschrijft een leven ‘…waarin de tijd langzaam haar compactheid verliest en transparant wordt. Dit is vaak een erg moeilijk en langzaam proces, maar vol van herscheppende kracht. Om te beginnen door te zien dat veel gebeurtenissen tijdens een dag, week of jaar niet in de weg staan van onze zoektocht naar een vervuld leven, maar de weg ernaartoe is; dit is een werkelijke ervaring van bekering. Als we ontdekken dat het schrijven van brieven (…), het bezoeken van mensen en het koken geen opeenvolging zijn van willekeurige gebeurtenissen die ons ervan weerhouden om ons diepste zelf te realiseren, maar in zichzelf de transformerende kracht bezitten waar we naar op zoek zijn, dan beginnen we te bewegen van tijd die geleefd wordt als chronos naar tijd die wordt geleefd als kairos.’

Tijd is een goed uitgangspunt om de betekenis van soberheid te overdenken, omdat het ons het belang van een innerlijke soberheid leert. Omdat soberheid te maken heeft met onze houding ten opzichte van geld, het voedsel dat we eten, de kleren die we dragen enzovoorts, worden we eraan herinnerd dat het begint met de houding in ons hart en pas daarna tot uiting komt in hoe we ons gedragen.

Dit boek is bedoeld om je te inspireren om ‘recht te doen’ en ‘trouw te betrachten’. Eenvoudig leven draagt in de kern deze dingen met zich mee en is dringend nodig vandaag. Zoals Richard Foster zegt: ‘Onze taak is urgent en relevant. Onze eeuw roept om de authenticiteit van soberheid; de geest van gebed en een leven in gehoorzaamheid. Mogen wij de belichaming zijn van een dergelijke authentieke manier van leven.’

Actiepunten
Foster noemt tien regels om eenvoudig te leven:

1. Koop dingen omdat ze nuttig zijn en niet vanwege status.
2. Houd afstand van alles wat voor jou verslavend is. Leer onderscheid te maken tussen een echte geestelijke behoefte, zoals een prettige omgeving, en een verslaving.
3. Ontwikkel de gewoonte om dingen weg te geven.
4. Weiger je te laten beïnvloeden door de verkooppraatjes over de allernieuwste gadgets.
5. Leer van dingen te genieten zonder ze te bezitten.
6. Ontwikkel een diepere waardering voor je schepping.
7. Kijk met een gezond scepticisme naar alle reclames die zeggen ‘koop nu, betaal later’.
8. Gehoorzaam de instructies van Jezus op het gebied van gewoon en eerlijk spreken. ‘Laat jullie ja ja zijn, en jullie nee nee; wat je daaraan toevoegt komt voort uit het kwaad’ (Matt 5:37).
9. Verwerp alles wat de onderdrukking van anderen tot gevolg heeft.
10. Ga alles uit de weg wat je afleidt van het bovenal zoeken van het koninkrijk van God.

Meer informatie

• Earth Ministry.
• Simple Living Net work.
• Wil Derkse, Een levensre ge! voor beginners. Benedictijnse spiritualiteit voor het dagelijkse leven, 2000.
• R. Foster, Freedom of Simplicity.
• R. Foster, Geld, seks & macht. Hoe ze het leven beheersen… opbouwend en verwoestend, 1997.
• J. Odgers and R. Valerio, Simplicity, Love and Justice.
• M. Schut (et. al.), Sim pier Living, Compassionate Life.

Dit artikel komt uit het boek L van Levensstijl. ABC van rechtvaardig en duurzaam leven, Ruth Valerio (Buijten & Schipperheijn, 2006). Het hele boek is te koop in de boekhandel en op deze site. Op de site van Time tot Turn staat het eerste hoofdstuk uit het boekje.