Salem

U wekt de mens op om vreugde te scheppen in het U aanbidden, want U hebt ons voor Uzelf gemaakt en ons hart blijft onrustig, totdat het rust vindt in U.’

Deze beroemde zin uit het begin van de belijdenissen van Augustinus is een juweel. Hij beschrijft zeer kernachtig het geheim van een mens: geschapen naar Gods beeld en bedoeld om in een hele persoonlijke relatie met de Schepper te leven. En alleen wanneer mensen werkelijk hun leven aan Hem geven, rust vinden in zijn nabijheid en Hem in woorden, denken en daden eren, komen ze tot hun bestemming.
Zoals mensen die van elkaar houden, ernaar verlangen dicht bij elkaar te zijn, zo verlangt God ernaar dicht bij ons te zijn en een bijzondere relatie met ons te hebben. Zo kan Hij ons ook als instrument in dienst nemen om zijn liefdesmuziek voor de wereld te spelen.
Dit geheim van de mens vraagt om een leven dat open is voor Hem. Dat wil zeggen dat we een houding hebben waarin we ernaar verlangen zijn stem te horen; dat we als een bruid niets liever willen dan dicht bij de bruidegom te zijn. Dat is luisterend leven: verblijven in de tegenwoordigheid van God, erop gespitst zijn stem te verstaan.

De kerk van Christus heeft in de Bijbel altijd op bijzondere wijze Gods stem vernomen. Het is zijn liefdesbrief aan ons. Luisterend leven betekent daarom de Woorden van de Bruidegom/die liefdesbrief spellen en indrinken, erover nadenken en mediteren. Het betekent ook op die woorden reageren en eruit gaan leven. Dit boek wil een handreiking zijn voor het luisterende leven. Dat wordt op twee manieren uitgewerkt.

Persoonlijk luisteren

Aan elk bijbelgedeelte is een aantal meditatieve momenten gewijd, aangegeven met ‘dagen’. Die zijn bedoeld voor persoonlijke stille tijd, een afgezonderde tijd om stil te zijn voor God, Zijn Woord te horen, te bidden en na te denken. Het is niet eenvoudig die tijd te nemen, omdat er zoveel dingen zijn die ons elke dag weer in beslag nemen. Toch zijn dergelijke oases belangrijk om te kunnen groeien in de relatie. Het zijn mogelijkheden om alle beslommeringen en verantwoordelijkheden bij God neer te leggen en ons leven weer in het juiste perspectief te zetten. Het is een tijd om te horen hoe God naar ons kijkt, om te belijden wat niet goed is geweest, een tijd om onze dank te uiten.
Wanneer er veel is dat ons afleidt, kan het goed zijn onze gedachten, lessen en gebeden op te schrijven. Dat kan helpen ons te blijven concentreren.
Voor elk meditatief moment worden in dit boekje enkele aanwijzingen gegeven. Men kan voor elke aangegeven ‘dag’ een half uur of drie kwartier reserveren, bijvoorbeeld eenmaal per week. Het is ook mogelijk om er dagelijks of meerdere keren per week een iets kortere tijd aan te besteden door bijvoorbeeld telkens één van de vragen bij ‘overdenken’ of één gebedspunt te nemen. Het is belangrijk om een goede balans te vinden tussen enerzijds een strak ‘stille tijd’-schema, dat kan gaan werken als een loden last en anderzijds een ongestructureerde houding, waarin alle discipline verwatert en er geen vaste momenten met God meer zijn.
De meditatieve momenten vormen de stille, persoonlijke voorbereiding op het samen luisteren. Beide gedeelten van dit boek kunnen los van elkaar worden gebruikt. Wanneer de persoonlijke en de gezamenlijke luisterhouding met elkaar verbonden worden, zullen we evenwel nog meer gaan verstaan en ervaren van de breedte en de lengte en de diepte en de hoogte van de liefde van Christus.

Gebedshouding

Het gebed is niet het gemakkelijkste onderdeel van de ‘stille tijd’. Vaak worden onze gedachten afgeleid. Om de concentratie te bevorderen zijn twee dingen van belang. Allereerst een besef van wat wij doen als we bidden. Het is voor alles een uiting van de bijzondere band met de Schepper. Een gesprek van hart tot hart, als kind met de Vader, als geliefde met de Bruidegom. Dat geeft een ontspannen luisterhouding.
Daarnaast is een goede lichaamshouding van belang: rechtop zitten of staan, eventueel de handen gevouwen. Open handen, met de handpalmen naar boven zijn een teken van afhankelijkheid en verwachting. Als we de pijn en de schuld van ons leven voor God neerleggen, kunnen we eventueel onze handen samengeknepen houden (zie voor meer aanwijzingen R.J. Foster, De Nieuwe Levenswandel). Het is goed om van tevoren kort over ons gebed na te denken. Een goed middel om geconcentreerd te bidden is het gebed opschrijven.

Samen luisteren

In het tweede deel van elke studie wordt een handvat gegeven voor het samen luisteren naar het Woord van God in het verband van een gemeentekring. Een verhaal of een stukje bezinning vormt telkens het voorportaal waardoor we de studie worden binnengeleid. De aantekeningen helpen bij de voorbereiding van de kringstudie en de vragen dienen om het gesprek op gang te brengen. Het doel bij dit alles is vooral, dat het Woord zelf aan het woord komt en dat daardoor God zelf tot ons zal spreken. Samen luisteren kent drie fasen:

1. Luisteren en kijken: onze eigen gedachten zoveel mogelijk tot zwijgen brengen en ontvankelijk worden voor de woorden en zinnen in de tekst
2. Luisteren en horen: ontvankelijk worden voor de boodschap van het gedeelte. Wat heeft de schrijver, en daarachter, wat heeft de Heilige Geest er in díe omstandigheden mee willen zeggen?
3. Luisteren en gehoorzamen: wat wil de Heilige Geest ons nú laten horen? Wat wil Hij dat we met het gehoorde doen?

In de studievragen zijn de drie stappen teruggebracht tot twee: luisteren naar de tekst (vooral fase 1 en 2) en luisteren en horen (vooral fase 2 en 3). Zie voor meer aanwijzingen bij het lezen en bestuderen van de Bijbel in kringverband: N.M. Tramper, Het Woord in de kring (Zoetermeer 1999).

Leren mediteren

Mediteren, overdenken, betekent onze gedachten laten gaan over een woord of een stukje tekst. Associaties worden opgeroepen; beelden, gevoelens, situaties in ons leven. Hebben we er moeite mee? Worden we er blij van? Hoe klinkt Gods stem erin door?

• mediteren over een woord of stukje tekst.
  Aan de hand van een of meerdere kernwoorden kunnen vele gedachten worden opgeroepen. Bijvoorbeeld: Romeinen 1:16: ‘Want ik schaam mij het evangelie niet.’ Kan ik mij een situatie herinneren dat ik mij schaamde? Waarvoor schaamde ik me? Waarom? Hoe voelde het toen ik met schaamde? Hoe ging ik daarmee om? Hoe kan het dat Paulus zich niet schaamt voor het evangelie? Schaam ik mij voor het evangelie? Wat doet het mij als iemand zich voor mij schaamt? Waarom is het zo moeilijk om me niet te schamen voor het evangelie?
• mediteren door vragen te stellen over een groter gedeelte
  Wanneer we over grotere gedeelten mediteren, kunnen we onszelf thematische vragen stellen als: wat leren we over God in dit gedeelte? Wat belooft Hij ons, wat vraagt Hij van ons? Wat herken ik van mezelf in dit gedeelte?
• mediteren door te schrijven
  Een andere vorm van mediteren is een stukje tekst in eigen woorden opschrijven. Zo kunnen we een gedeelte van een psalm gebruiken om gedachten en gevoelens voor God neer te leggen. Door te schrijven kunnen we ook bidden of zingen!

Persoonlijke voorbereiding

De studies in dit boekje zijn ook geschikt om te gebruiken bij de voorbereiding van een preek of studie voor een groep. Een goede (s)preker probeert eerst zelf te horen wat de Geest tot de gemeente zegt, voordat hij of zij dit ook daadwerkelijk doorgeeft. Spreken volgt op de stilte van het luisteren.